ΔΝΤ για το ιδιωτικό χρέος στην Ελλάδα: Συστημικός κίνδυνος τα «κόκκινα» δάνεια στους servicers και συστάσεις στην ΤτΕ
Μια εξαιρετικά ανησυχητική διάσταση στο ζήτημα της διαχείρισης του ιδιωτικού χρέους στην Ελλάδα δίνει το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ). Σε μια έκθεση-κόλαφο για το ελληνικό χρηματοπιστωτικό σύστημα, το Ταμείο αποδομεί το κυβερνητικό αφήγημα περί «εξυγίανσης», επισημαίνοντας ότι το τεράστιο πρόβλημα των μη εξυπηρετούμενων δανείων δεν επιλύθηκε, αλλά απλώς μεταφέρθηκε εκτός τραπεζικών ισολογισμών, λαμβάνοντας πλέον συστημικές διαστάσεις.
Στο επικόεντρο της αυστηρής κριτικής του ΔΝΤ βρίσκεται η Τράπεζα της Ελλάδος, προς την οποία απευθύνονται επείγουσες συστάσεις για ριζική αναθεώρηση του τρόπου εποπτείας των εταιρειών διαχείρισης απαιτήσεων (servicers).
«Θηλιά» για 2,4 εκατομμύρια δανειολήπτες
Πίσω από την αυστηρή τεχνοκρατική γλώσσα της έκθεσης και τους δείκτες της συστημικής ευστάθειας, το ΔΝΤ ουσιαστικά περιγράφει το απόλυτο κοινωνικό αδιέξοδο και τον «οικονομικό θάνατο» (financial death) για 2,4 εκατομμύρια Έλληνες.
Η διαπίστωση του Ταμείου ότι 2,9 εκατομμύρια δάνεια παραμένουν «βαθιά κόκκινα» αποτελεί την πιο ξεκάθαρη ομολογία ότι οι servicers έχουν αποτύχει να προσφέρουν πραγματικές, βιώσιμες και μακροπρόθεσμες ρυθμίσεις στους οφειλέτες. Αντί για λύσεις που θα επέτρεπαν στους πολίτες να ανασάνουν και να αποπληρώσουν τα χρέη τους, οι δανειολήπτες βρίσκονται εγκλωβισμένοι σε έναν φαύλο κύκλο τοκισμού, απειλών και πλειστηριασμών.
Το ΔΝΤ προειδοποιεί ρητά για τον κίνδυνο να μείνει αυτό το τεράστιο κομμάτι του ενεργού πληθυσμού μόνιμα αποκλεισμένο από το τραπεζικό σύστημα και κάθε είδους χρηματοδότηση. Για εκατομμύρια νοικοκυριά και μικρομεσαίες επιχειρήσεις, αυτό μεταφράζεται σε μόνιμη οικονομική περιθωριοποίηση, στερώντας τους τη δυνατότητα να αναπτυχθούν, να επενδύσουν ή απλώς να λειτουργήσουν κανονικά στην αγορά.
Το «κόλπο» με τον «Ηρακλή» και η σκληρή πραγματικότητα
Παρότι οι ελληνικές τράπεζες πέτυχαν να μειώσουν δραστικά τα «κόκκινα» δάνειά τους τα τελευταία έτη μέσω των μαζικών τιτλοποιήσεων του προγράμματος «Ηρακλής» (HAPS), το ΔΝΤ ξεκαθαρίζει ότι ο κίνδυνος για την οικονομία παραμένει ακέραιος.
Σήμερα, οι servicers διαχειρίζονται περισσότερα από 3 εκατομμύρια δάνεια, εκ των οποίων τα 2,9 εκατομμύρια παραμένουν βαθιά «κόκκινα». Η συνολική αξία αυτών των απαιτήσεων αντιστοιχεί περίπου στο ένα τρίτο του ελληνικού ΑΕΠ, επηρεάζοντας άμεσα 2,4 εκατομμύρια δανειολήπτες – δηλαδή ένα τεράστιο ποσοστό του ενεργού πληθυσμού της χώρας. Το Ταμείο διαπιστώνει με νόημα ότι η πρόοδος στην οριστική διευθέτηση αυτών των χρεών είναι απελπιστικά αργή και υπολείπεται των προσδοκιών.
Στο στόχαστρο η Τράπεζα της Ελλάδος: «Όχι άλλοι τυπικοί έλεγχοι»
Το ΔΝΤ «δείχνει» ως συνυπεύθυνη για την κατάσταση την Τράπεζα της Ελλάδος, καλώντας την να εγκαταλείψει την παθητική της στάση. Η έκθεση ζητά από την κεντρική τράπεζα:
- Να ενισχύσει άμεσα τους ανθρώπινους πόρους της στον τομέα της εποπτείας.
- Να μετατοπίσει το κέντρο βάρους από τον απλό «έλεγχο τυπικής συμμόρφωσης» στην ουσιαστική και ενεργητική παρακολούθηση της αποτελεσματικότητας των servicers.
- Να απαιτήσει τακτικά επικαιροποιημένα επιχειρησιακά σχέδια και να ελέγχει σε πραγματικό χρόνο αν οι εταιρείες προχωρούν σε βιώσιμες ρυθμίσεις ή αν απλώς διαιωνίζουν το πρόβλημα.
Σκοτάδι γύρω από τις τιτλοποιήσεις – Ζητείται δημόσιος ελεγκτής
Ιδιαίτερα καυστικό είναι το Ταμείο στο κομμάτι της διαφάνειας. Η έκθεση υπογραμμίζει ότι η αγορά, οι επενδυτές, αλλά και οι ίδιοι οι φορολογούμενοι (οι οποίοι έχουν επιβαρυνθεί με τις κρατικές εγγυήσεις δισεκατομμυρίων του προγράμματος «Ηρακλής») βρίσκονται στο σκοτάδι σχετικά με την πραγματική πορεία των τιτλοποιήσεων και τις επιδόσεις των servicers.
Για την άρση αυτού του ιδιότυπου «απορρήτου», το ΔΝΤ εισηγείται:
- Τη δημοσίευση ετήσιων εκθέσεων για την πορεία του προγράμματος «Ηρακλής», οι οποίες θα πιστοποιούνται υποχρεωτικά από τον εθνικό δημόσιο ελεγκτή.
- Τη δημιουργία ειδικής δημόσιας ψηφιακής πλατφόρμας όπου θα αναρτώνται τακτικά αναλυτικά στοιχεία για τις εισπράξεις, τις ανακτήσεις και τις ρυθμίσεις δανείων.
Διοικητικά αδιέξοδα και ο κίνδυνος για την ανάπτυξη
Η έκθεση δεν παραγνωρίζει και τα δομικά εμπόδια που συναντούν οι servicers, όπως η δυσκολία εντοπισμού των οφειλετών λόγω μη επικαιροποιημένων στοιχείων και οι χρόνιες καθυστερήσεις στα δικαστήρια με τις εκκρεμείς υποθέσεις του νόμου Κατσέλη.
Ωστόσο, το τελικό συμπέρασμα του ΔΝΤ είναι σαφές και ηχηρό: Αν δεν υπάρξει στενός συντονισμός μεταξύ της Τράπεζας της Ελλάδος, του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και του Υπουργείου Δικαιοσύνης για να ξεμπλοκάρει η διαχείριση του ιδιωτικού χρέους, ένα τεράστιο κομμάτι της ελληνικής κοινωνίας και οικονομίας θα παραμείνει αποκλεισμένο από το τραπεζικό σύστημα. Αυτό, με τη σειρά του, θα αποτελέσει μόνιμη τροχοπέδη για την πιστωτική επέκταση και τη μακροπρόθεσμη ανάπτυξη της χώρας.
