Αρνητική αποταμίευση στην Ελλάδα: Τι δείχνουν τα στοιχεία και τι πραγματικά συμβαίνει
Οι διεθνείς δείκτες, ο ρόλος της παραοικονομίας και οι εξηγήσεις των οικονομολόγων για το ελληνικό “παράδοξο”
Η πρόσφατη δημοσίευση στοιχείων του ΟΟΣΑ ανέδειξε για ακόμη μία φορά το φαινόμενο της αρνητικής αποταμίευσης στην Ελλάδα, με τη χώρα να εμφανίζει ποσοστό -9,3% έναντι θετικού μέσου όρου 8,1% στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η εικόνα αυτή δεν αποτελεί έκπληξη, καθώς εδώ και πάνω από μία δεκαετία οι σχετικοί δείκτες παραμένουν αρνητικοί ή οριακά θετικοί, όπως επιβεβαιώνουν και τα στοιχεία της Eurostat για το 2024, που καταγράφουν αποταμίευση -2,51% έναντι 15,5% της Ευρωζώνης.
Παρά τις εντυπωσιακές αυτές αποκλίσεις, οικονομολόγοι επισημαίνουν ότι η εικόνα δεν αποτυπώνει πλήρως την πραγματικότητα. Κεντρικός παράγοντας φαίνεται να είναι η παραοικονομία, η οποία υποεκτιμά το πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα και, κατά συνέπεια, την αποταμίευση. Με εκτιμήσεις που κυμαίνονται από 20,9% έως και 36% του ΑΕΠ, το αδήλωτο χρήμα δεν καταλήγει σε τραπεζικούς λογαριασμούς αλλά διοχετεύεται κυρίως στην κατανάλωση ή σε τομείς όπως η οικοδομή.
Ο καθηγητής Δημήτρης Μαλλιαρόπουλος υπογραμμίζει ότι η αρνητική αποταμίευση, όπως μετριέται σήμερα, πιθανότατα δεν αντανακλά την πραγματική εικόνα. Αν πράγματι οι Έλληνες “έτρωγαν από τα έτοιμα” επί 10-15 χρόνια, οι τραπεζικές καταθέσεις θα είχαν μειωθεί σημαντικά — κάτι που δεν συμβαίνει, καθώς οι καταθέσεις αυξάνονται σταθερά. Με εναλλακτικό υπολογισμό, ο ίδιος εκτιμά ότι η πραγματική αποταμίευση την τελευταία δεκαετία ήταν θετική, περίπου 6,5% του ΑΕΠ ετησίως.
Στο ίδιο μήκος κύματος κινείται και ο επικεφαλής οικονομολόγος της Eurobank, Τάσος Αναστασάτος, ο οποίος θεωρεί πιθανό η στατιστική αποτύπωση να μην ενσωματώνει πλήρως το εύρος της παραοικονομίας. Παράλληλα, επισημαίνει ότι η υψηλή αυτοαπασχόληση —περίπου το ένα τρίτο του εργατικού δυναμικού— οδηγεί σε χαμηλή καταγεγραμμένη αποταμίευση, καθώς μεγάλο μέρος των εισοδημάτων αυτών δεν δηλώνεται και καταναλώνεται άμεσα.
Στην εξίσωση προστίθενται και διαρθρωτικοί παράγοντες: η απουσία κεφαλαιοποιητικού συστήματος συντάξεων, η υψηλή φορολογία στην εργασία και τα χαμηλά επιτόκια καταθέσεων, που δεν ενθαρρύνουν την αποταμιευτική συμπεριφορά. Παράλληλα, η αλλαγή των κοινωνικών αξιών σε σχέση με προηγούμενες δεκαετίες φαίνεται να επηρεάζει τις επιλογές των νοικοκυριών, τα οποία στρέφονται περισσότερο στην κατανάλωση και λιγότερο στη συστηματική αποταμίευση.
Οι ειδικοί τονίζουν ότι η ενίσχυση της αποταμίευσης αποτελεί κρίσιμο ζήτημα για τη χρηματοδότηση επενδύσεων και τη διασφάλιση σταθερής αναπτυξιακής πορείας. Μεταξύ των λύσεων που έχουν προταθεί περιλαμβάνονται η ενίσχυση της χρηματοοικονομικής παιδείας και η παροχή φορολογικών κινήτρων για συνταξιοδοτικά και αποταμιευτικά προϊόντα, ώστε να ενθαρρυνθεί μια πιο υγιής οικονομική συμπεριφορά.
