«Έξυπνες» κάμερες στους δρόμους: Τεράστια νομικά κενά πίσω από τη λειτουργία τους
Έρευνα της Homo Digitalis αποκαλύπτει ασάφειες, ελλείψεις και πιθανές παραβάσεις στη λειτουργία του νέου συστήματος τεχνητής νοημοσύνης για τον ΚΟΚ.
Η εγκατάσταση των «έξυπνων» καμερών σε κεντρικούς δρόμους της Αθήνας παρουσιάστηκε ως μια μεγάλη τομή στην οδική ασφάλεια, με στόχο την αυτόματη καταγραφή παραβάσεων όπως η χρήση κινητού, η μη χρήση ζώνης και κράνους. Ωστόσο, σύμφωνα με έρευνα της Homo Digitalis, το νέο σύστημα φαίνεται να βρίσκεται σε μια γκρίζα ζώνη: είτε δεν λειτουργεί ακόμη, είτε λειτουργεί χωρίς να έχουν τηρηθεί οι απαραίτητες νομικές προϋποθέσεις .
Το Ενιαίο Ηλεκτρονικό Σύστημα καταγραφής παραβάσεων ΚΟΚ θεσπίστηκε με τον νόμο 5256/2025 και προβλέπει ένα αυστηρό πλαίσιο λειτουργίας, με συγκεκριμένες εγγυήσεις για την προστασία προσωπικών δεδομένων. Ο νόμος απαιτεί την έκδοση σειράς υπουργικών αποφάσεων που θα καθορίζουν κρίσιμες τεχνικές και οργανωτικές λεπτομέρειες, καθώς και τη διενέργεια εκτίμησης αντικτύπου για τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης. Ωστόσο, σύμφωνα με τα στοιχεία που συγκέντρωσε η οργάνωση, οι αποφάσεις αυτές δεν έχουν εκδοθεί στο σύνολό τους, ενώ δεν υπάρχει ούτε η διαπιστωτική πράξη που θα επιβεβαίωνε ότι το σύστημα λειτουργεί επίσημα .
Η έλλειψη διαφάνειας εντείνεται από το γεγονός ότι τα αιτήματα πρόσβασης σε κρίσιμα έγγραφα προς τα αρμόδια υπουργεία και την Ελληνική Αστυνομία δεν ικανοποιήθηκαν. Η Εθνική Αρχή Διαφάνειας, εξετάζοντας σχετική καταγγελία, επιβεβαίωσε ότι η προβλεπόμενη απόφαση για την πλήρη επιχειρησιακή λειτουργία του συστήματος δεν έχει εκδοθεί. Αυτό δημιουργεί σοβαρά ερωτήματα για το αν οι κάμερες λειτουργούν, με ποιον τρόπο και υπό ποιες εγγυήσεις προστασίας δεδομένων .
Το νομικό πλαίσιο είναι ιδιαίτερα αυστηρό: ο νόμος 4961/2022 απαιτεί αλγοριθμική εκτίμηση αντικτύπου πριν από τη χρήση συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης στο Δημόσιο, ενώ ο GDPR επιβάλλει σαφή ενημέρωση των πολιτών, καθορισμό νόμιμης βάσης επεξεργασίας και πλήρη τεκμηρίωση της λειτουργίας. Χωρίς αυτά, η επεξεργασία δεδομένων μπορεί να θεωρηθεί παράνομη, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για την εγκυρότητα των προστίμων που ενδέχεται να επιβληθούν.
Έτσι, δύο σενάρια φαίνεται να είναι πιθανά: είτε οι κάμερες δεν έχουν τεθεί ακόμη σε λειτουργία, παρά την επικοινωνιακή εικόνα περί άμεσης επιβολής προστίμων, είτε λειτουργούν πιλοτικά ή αποσπασματικά χωρίς να έχουν ολοκληρωθεί οι απαιτούμενες διαδικασίες. Στη δεύτερη περίπτωση, η νομιμότητα του συστήματος τίθεται υπό αμφισβήτηση και το Δημόσιο μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπο με προσφυγές και αιτήματα αποζημίωσης .
Η συζήτηση που ανοίγει δεν αφορά μόνο τις κάμερες, αλλά συνολικά την ενσωμάτωση της τεχνητής νοημοσύνης στις δημόσιες υπηρεσίες. Η ανάγκη για αποτελεσματικότητα δεν μπορεί να υπερβαίνει τις θεσμικές εγγυήσεις και την προστασία των προσωπικών δεδομένων, που αποτελούν τη μόνη ασφαλιστική δικλείδα απέναντι σε καταχρηστικές ή δυστοπικές εφαρμογές.
