Ο ΦΠΑ της ακρίβειας «φουσκώνει» τα κρατικά έσοδα και αδειάζει τα πορτοφόλια
Πώς οι ανατιμήσεις σε τρόφιμα και καύσιμα ενισχύουν το πλεόνασμα αλλά πιέζουν τα νοικοκυριά
Η εκτίναξη των τιμών στα καύσιμα μετά την έναρξη του πολέμου ΗΠΑ–Ισραήλ με το Ιράν, σε συνδυασμό με τη συνεχιζόμενη ακρίβεια στα τρόφιμα και τα βασικά αγαθά, έχει δημιουργήσει μια ιδιότυπη αντίφαση: τα κρατικά ταμεία ενισχύονται, ενώ τα νοικοκυριά στενάζουν. Σύμφωνα με τα στοιχεία του κρατικού προϋπολογισμού για το πρώτο τρίμηνο του 2026, το πλεόνασμα διαμορφώθηκε σε 1,469 δισ. ευρώ, πολύ υψηλότερα από τον στόχο, με τον ΦΠΑ να αποτελεί τον βασικό μοχλό αυτής της υπεραπόδοσης .
Η αύξηση των τιμών στα αγαθά οδηγεί αυτόματα σε υψηλότερες εισπράξεις ΦΠΑ, καθώς ο φόρος υπολογίζεται επί της τελικής τιμής. Η Ελλάδα, μάλιστα, εξακολουθεί να διατηρεί τους υψηλότερους ειδικούς φόρους κατανάλωσης στα καύσιμα στην ΕΕ, γεγονός που ενισχύει ακόμη περισσότερο τα έσοδα όταν οι διεθνείς τιμές ανεβαίνουν. Έτσι, η ακρίβεια μετατρέπεται σε «μηχανή» εσόδων για το Δημόσιο, την ώρα που οι καταναλωτές βλέπουν το κόστος ζωής να αυξάνεται σταθερά.
Στο διάστημα Ιανουαρίου–Μαρτίου, τα καθαρά έσοδα του προϋπολογισμού έφτασαν τα 18,5 δισ. ευρώ, υπερβαίνοντας τον στόχο κατά 685 εκατ. ευρώ. Τα φορολογικά έσοδα ανήλθαν σε 17,18 δισ. ευρώ, με τον ΦΠΑ να ξεχωρίζει: 7,4 δισ. ευρώ, δηλαδή 438 εκατ. πάνω από τον στόχο. Ακόμη και αν αφαιρεθούν έκτακτα έσοδα, η υπέρβαση παραμένει σημαντική. Αντίθετα, οι ειδικοί φόροι κατανάλωσης υποχώρησαν ελαφρώς, όπως και οι φόροι ακίνητης περιουσίας και εισοδήματος.
Τον Μάρτιο, η εικόνα ήταν ακόμη πιο έντονη. Τα καθαρά έσοδα άγγιξαν τα 6,52 δισ. ευρώ, ξεπερνώντας τον στόχο κατά 812 εκατ. ευρώ. Τα φορολογικά έσοδα αυξήθηκαν κατά 7,7%, με τον ΦΠΑ να ενισχύεται κατά 87 εκατ. ευρώ και τους ειδικούς φόρους κατανάλωσης κατά 80 εκατ. ευρώ. Η αύξηση αυτή αποδίδεται τόσο στην ακρίβεια όσο και σε συγκυριακές εισπράξεις, όπως η δεύτερη δόση για την άδεια καζίνο στο Ελληνικό.
Στο μέτωπο των δαπανών, το κράτος εμφανίζεται πιο συγκρατημένο. Το πρώτο τρίμηνο του 2026 οι δαπάνες ανήλθαν σε 17,03 δισ. ευρώ, χαμηλότερα κατά 895 εκατ. από τον στόχο, αλλά αυξημένες σε σχέση με πέρυσι. Η συγκράτηση αυτή συμβάλλει στη διαμόρφωση υψηλότερου πρωτογενούς πλεονάσματος, το οποίο έφτασε τα 4,36 δισ. ευρώ.
Παρά τα θετικά δημοσιονομικά αποτελέσματα, η εικόνα για τα νοικοκυριά είναι διαφορετική. Η ακρίβεια στα τρόφιμα παραμένει επίμονη, ενώ η άνοδος των τιμών στα καύσιμα επιβαρύνει άμεσα το κόστος μετακίνησης και έμμεσα το κόστος παραγωγής και μεταφοράς αγαθών. Η ενίσχυση των κρατικών εσόδων, επομένως, δεν προκύπτει από ανάπτυξη ή αύξηση της κατανάλωσης, αλλά από τις υψηλότερες τιμές που πληρώνουν οι πολίτες.
Η συζήτηση για το κατά πόσο η ακρίβεια «χτίζει» τα πλεονάσματα αναμένεται να συνεχιστεί, καθώς τα στοιχεία δείχνουν ότι η φορολογική επιβάρυνση μέσω ΦΠΑ παραμένει ο πιο άμεσος και επώδυνος μηχανισμός ενίσχυσης των δημοσίων εσόδων.
