Κληρονομικά δικαιώματα για συντρόφους χωρίς γάμο: Η μεγάλη ανατροπή στο νέο νομοσχέδιο
Πότε ο σύντροφος κληρονομεί, ποιες προϋποθέσεις απαιτούνται και πώς θα γίνεται η διαδικασία
Το νέο νομοσχέδιο του Υπουργείου Δικαιοσύνης φέρνει μια από τις πιο σημαντικές αλλαγές των τελευταίων δεκαετιών στο κληρονομικό δίκαιο, αναγνωρίζοντας για πρώτη φορά δικαιώματα κληρονομικής διαδοχής σε συντρόφους που ζουν σε σταθερή σχέση χωρίς γάμο ή σύμφωνο συμβίωσης . Η ρύθμιση επιχειρεί να καλύψει ένα μεγάλο κοινωνικό κενό, καθώς μέχρι σήμερα ο άτυπος σύντροφος θεωρούνταν νομικά «αόρατος», ακόμη και μετά από πολλά χρόνια κοινής ζωής.
Το προηγούμενο καθεστώς και ο πλήρης αποκλεισμός του συντρόφου
Το ισχύον πλαίσιο βασίζεται σε τάξεις συγγενών που καλούνται διαδοχικά στην κληρονομία. Ο σύζυγος συμμετέχει σε αυτές, αλλά ο σύντροφος χωρίς νομική αναγνώριση δεν είχε κανένα δικαίωμα, ακόμη κι αν είχε συμβιώσει επί δεκαετίες με τον θανόντα. Σε περιπτώσεις χωρίς συγγενείς, η περιουσία κατέληγε στο Δημόσιο, αφήνοντας τον σύντροφο χωρίς καμία προστασία .
Οι δύο βασικές προϋποθέσεις για να κληρονομεί ο σύντροφος
Το νομοσχέδιο προβλέπει ότι ο σύντροφος μπορεί να αποκτήσει κληρονομικά δικαιώματα μόνο όταν πληρούνται δύο αυστηρές προϋποθέσεις:
- Να μην υπάρχει σύζυγος ή σύντροφος με σύμφωνο συμβίωσης. Αν ο θανών ήταν ακόμη παντρεμένος, ακόμη και σε διάσταση, ο άτυπος σύντροφος αποκλείεται.
- Να αποδεικνύεται σταθερή συμβίωση. Ως γενικός κανόνας τίθεται η τριετής συμβίωση πριν τον θάνατο, η οποία θα αποδεικνύεται δικαστικά. Αν το ζευγάρι έχει αποκτήσει κοινά τέκνα, δεν απαιτείται χρονικό όριο .
Τι δικαιώματα αποκτά όταν υπάρχουν συγγενείς
Αν υπάρχουν συγγενείς που καλούνται στην κληρονομία, ο σύντροφος δεν γίνεται συγκληρονόμος, αλλά αποκτά δύο σημαντικές προστασίες:
- Το δικαίωμα στο “εξαίρετο”, δηλαδή τη λήψη κινητών πραγμάτων που χρησιμοποιούσε το ζευγάρι στην καθημερινότητα (όπως αυτοκίνητο, έπιπλα, οικιακό εξοπλισμό).
- Το δικαίωμα παραμονής στην κύρια κατοικία για ένα έτος, χωρίς αντάλλαγμα, ώστε να μην απομακρυνθεί αιφνιδιαστικά από το σπίτι που μοιραζόταν με τον θανόντα .
Πότε ο σύντροφος γίνεται καθολικός κληρονόμος
Η μεγάλη τομή αφορά τις περιπτώσεις όπου δεν υπάρχουν συγγενείς μέχρι και την τάξη των εξαδέλφων. Σε αυτές, ο σύντροφος μπορεί να αναδειχθεί καθολικός κληρονόμος, αποκτώντας ολόκληρη την περιουσία. Έτσι αποφεύγεται η αυτόματη περιέλευση της κληρονομίας στο Δημόσιο, όπως συνέβαινε μέχρι σήμερα .
Η διαδικασία αναγνώρισης και οι προθεσμίες
Ο σύντροφος δεν καλείται αυτομάτως ως κληρονόμος. Πρέπει να κινηθεί ο ίδιος δικαστικά, καταθέτοντας αίτηση εντός:
- 4 μηνών από τη γνώση του θανάτου, ή
- 1 έτους αν ο ίδιος ή ο θανών διέμενε στο εξωτερικό. Το δικαστήριο θα εξετάζει τη διάρκεια και τη σταθερότητα της συμβίωσης, ενώ στη διαδικασία συμμετέχει και το Δημόσιο, καθώς έχει έννομο συμφέρον να αμφισβητήσει την κληρονομική ιδιότητα του συντρόφου .
Τι αναμένεται στη συνέχεια
Το νομοσχέδιο βρίσκεται ακόμη σε διαβούλευση και ενδέχεται να υπάρξουν τροποποιήσεις, χωρίς όμως να αλλάζει η βασική φιλοσοφία: η αναγνώριση πραγματικών οικογενειακών δεσμών πέρα από τον γάμο ή το σύμφωνο συμβίωσης.
