Ενεργειακή κρίση και Ελλάδα: Πόσο ανθεκτικό είναι το σύστημα απέναντι στη γεωπολιτική αστάθεια
Η εξάρτηση από εισαγόμενα καύσιμα, οι ΑΠΕ και οι κίνδυνοι από τη σύγκρουση στο Ιράν
Η νέα γεωπολιτική ένταση στη Μέση Ανατολή και ο πόλεμος στο Ιράν επαναφέρουν στο προσκήνιο ένα κρίσιμο ερώτημα: πόσο ανθεκτικό είναι το ελληνικό ενεργειακό σύστημα απέναντι σε διεθνείς αναταράξεις. Παρά τη σημαντική πρόοδο στην ενεργειακή μετάβαση, η χώρα εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από εισαγόμενα καύσιμα, γεγονός που την καθιστά ευάλωτη σε κρίσεις που επηρεάζουν τις παγκόσμιες ροές πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια η Ελλάδα έχει μεταμορφώσει το μίγμα ηλεκτροπαραγωγής της. Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας καλύπτουν πλέον περίπου το 48% της παραγωγής, ενώ το φυσικό αέριο αντιστοιχεί στο 41%. Τα υδροηλεκτρικά προσθέτουν ένα 5%, ενώ ο λιγνίτης έχει περιοριστεί σε μόλις 4%. Η εικόνα αυτή αποτελεί εντυπωσιακή μεταβολή σε σχέση με το 2010, όταν ο λιγνίτης κυριαρχούσε με ποσοστό 50%.
Ωστόσο, η πραγματική ενεργειακή εξάρτηση της χώρας αποτυπώνεται στο συνολικό ενεργειακό μίγμα, όχι μόνο στην ηλεκτροπαραγωγή. Περίπου το 50% έως 54% της συνολικής κατανάλωσης ενέργειας προέρχεται από πετρέλαιο και τα παράγωγά του, κυρίως λόγω των μεταφορών. Το φυσικό αέριο καλύπτει 19% έως 26%, ενώ οι ανανεώσιμες πηγές αντιστοιχούν περίπου στο 19%. Η ενεργειακή μετάβαση προχωρά γρήγορα στο ρεύμα, αλλά πολύ πιο αργά σε θέρμανση, βιομηχανία και μεταφορές.
Σε αυτό το πλαίσιο, η κρίση στο Ιράν αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Το Στενό του Ορμούζ αποτελεί κομβικό σημείο για το παγκόσμιο εμπόριο πετρελαίου και LNG. Μια παρατεταμένη σύγκρουση θα μπορούσε να περιορίσει τις εξαγωγές από τον Περσικό Κόλπο, προκαλώντας άνοδο στις διεθνείς τιμές ενέργειας — με άμεσες επιπτώσεις για χώρες όπως η Ελλάδα.
Παρά τη μεγάλη συμμετοχή των ΑΠΕ στην ηλεκτροπαραγωγή, η τιμή του ρεύματος εξακολουθεί να επηρεάζεται από το κόστος του φυσικού αερίου, λόγω του ευρωπαϊκού μοντέλου οριακής τιμολόγησης. Η μονάδα φυσικού αερίου που καλύπτει την τελευταία μονάδα ζήτησης καθορίζει την τελική τιμή, μεταφέροντας γρήγορα τις διεθνείς αυξήσεις στους λογαριασμούς.
Η ελληνική ενεργειακή τρωτότητα οφείλεται σε τρεις παράγοντες: την υψηλή συμμετοχή του φυσικού αερίου στην ηλεκτροπαραγωγή, τη μεγάλη κατανάλωση πετρελαίου στις μεταφορές και τις περιορισμένες ηλεκτρικές διασυνδέσεις με άλλες ευρωπαϊκές αγορές. Για να μειωθεί αυτή η εξάρτηση, η χώρα σχεδιάζει έως το 2030 οι ΑΠΕ να καλύπτουν το 80% της ηλεκτροπαραγωγής, ενώ προωθούνται έργα αποθήκευσης ενέργειας και νέες διεθνείς διασυνδέσεις.
Παράλληλα, το μεγάλο στοίχημα της επόμενης δεκαετίας είναι ο εξηλεκτρισμός των μεταφορών και της θέρμανσης, ώστε η καθαρή ενέργεια να επεκταθεί πέρα από το ρεύμα. Η συζήτηση για πιθανή αξιοποίηση πυρηνικής ενέργειας έχει ανοίξει, αλλά αφορά μακροπρόθεσμο ορίζοντα.
Ο πόλεμος στο Ιράν υπενθυμίζει ότι η ενεργειακή ασφάλεια εξαρτάται όχι μόνο από την τεχνολογική πρόοδο, αλλά και από τη γεωπολιτική σταθερότητα. Μέχρι να ολοκληρωθεί η μετάβαση, κάθε διεθνής κρίση θα συνεχίσει να επηρεάζει τόσο την οικονομία όσο και τους λογαριασμούς των νοικοκυριών.
