Πώς ο Τραμπ θυσίασε την «ιερή αγελάδα» της παγκοσμιοποίησης…
Στις 2 Απριλίου 2025, την αποκαλούμενη «Ημέρα Απελευθέρωσης», ο Ντόναλντ Τραμπ δεν περιορίστηκε στην ανακοίνωση νέων, αυξημένων δασμών αλλά αμφισβήτησε ανοιχτά έναν από τους θεμελιώδεις πυλώνες του διεθνούς εμπορίου: την αρχή του Πλέον Ευνοούμενου Κράτους (Most Favoured Nation – MFN). Η αρχή αυτή, που κατοχυρώνει την ίση μεταχείριση όλων των μελών του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου, υπήρξε για δεκαετίες ακρογωνιαίος λίθος της παγκοσμιοποίησης, αποτρέποντας διακρίσεις και τη δημιουργία κλειστών εμπορικών μπλοκ.
Η MFN δεν συνεπάγεται προνομιακή μεταχείριση συγκεκριμένων χωρών, αλλά το αντίθετο: κάθε εμπορικό πλεονέκτημα που παρέχεται σε έναν εταίρο πρέπει να επεκτείνεται αυτομάτως σε όλους. Με αυτόν τον μηχανισμό, ακόμη και μικρές οικονομίες απολάμβαναν ίση πρόσβαση στις μεγάλες αγορές. Ο Τραμπ, ωστόσο, υιοθέτησε μια εντελώς διαφορετική λογική, επιβάλλοντας δασμούς με βάση την «αμοιβαιότητα», δηλαδή το ύψος των εμπορικών πλεονασμάτων ή ελλειμμάτων των ΗΠΑ έναντι κάθε χώρας, στο πλαίσιο του δόγματος «America First», αδιαφορώντας για τους κανόνες του ΠΟΕ.
Η επίθεση αυτή στην παγκοσμιοποίηση προκάλεσε σοκ στην Ευρώπη, η οποία ιστορικά υπήρξε ο πιο ένθερμος υπερασπιστής του πολυμερούς εμπορικού συστήματος. Παρά τις αρχικές αντιδράσεις και τις προσπάθειες διάσωσης των υφιστάμενων κανόνων, στις Βρυξέλλες διαμορφώνεται πλέον η παραδοχή ότι το σύστημα δεν μπορεί να παραμείνει αμετάβλητο. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μιλά ανοιχτά για έναν ΠΟΕ «παγωμένο στο 1995», ανίκανο να αντιμετωπίσει τις σημερινές ανισορροπίες και τις στρεβλώσεις που προκαλούν κρατικά παρεμβατικές οικονομίες.
Σε αυτό το πλαίσιο, η Ευρώπη εμφανίζεται έτοιμη να επανεξετάσει ακόμη και την ίδια την αρχή του MFN, συνδέοντάς την με την έννοια της αμοιβαιότητας. Η πρόσβαση σε χαμηλούς δασμούς δεν θα θεωρείται πλέον άνευ όρων, αλλά θα εξαρτάται από δεσμεύσεις για άνοιγμα αγορών, διαφάνεια και δίκαιο ανταγωνισμό. Η προσέγγιση αυτή, που στοχεύει κυρίως πρακτικές κρατικού καπιταλισμού όπως αυτές της Κίνας, επιχειρεί ταυτόχρονα να δημιουργήσει γέφυρες με τη σκληρή γραμμή της Ουάσιγκτον.
Η κριτική στον ΠΟΕ δεν περιορίζεται πλέον στον Τραμπ. Συντηρητικοί οικονομολόγοι στις ΗΠΑ, όπως ο Μάικλ Πέτις, αμφισβητούν ανοιχτά τον λόγο ύπαρξης του Οργανισμού, υποστηρίζοντας ότι νομιμοποιεί τεράστιες και μόνιμες εμπορικές ανισορροπίες. Κατά την άποψή τους, όταν μεγάλες βιομηχανικές οικονομίες διατηρούν επί δεκαετίες πλεονάσματα, αυτό συνιστά έμμεση κρατική παρέμβαση και πολιτική «beggar-thy-neighbor», εις βάρος των εμπορικών εταίρων τους.
Το κρίσιμο ερώτημα που αναδύεται είναι αν Ευρώπη και Ηνωμένες Πολιτείες μπορούν να συμφωνήσουν σε μια βαθιά μεταρρύθμιση του ΠΟΕ ή αν ο κόσμος οδεύει προς μια νέα εποχή εμπορικού ανταγωνισμού χωρίς κοινούς κανόνες. Η απάντηση σε αυτό θα καθορίσει όχι μόνο το μέλλον της αρχής του MFN, αλλά και τη μορφή που θα πάρει η παγκοσμιοποίηση στην εποχή μετά τον Τραμπ.
