Πώς κατέρρευσε το σχέδιο κατάσχεσης των ρωσικών κεφαλαίων
Η αποτυχία των ευρωπαϊκών ηγετών να συμφωνήσουν στη χρήση παγωμένων ρωσικών περιουσιακών στοιχείων και η στροφή σε δάνειο 90 δισ. ευρώ για την Ουκρανία
Η πρόταση που δίχασε την Ευρώπη
Στη Σύνοδο Κορυφής της ΕΕ, οι ηγέτες δεν κατάφεραν να καταλήξουν σε συμφωνία για την αξιοποίηση των παγωμένων ρωσικών περιουσιακών στοιχείων ως χρηματοδοτικό εργαλείο για την Ουκρανία. Η αποτυχία αυτή αποτέλεσε πολιτικό πλήγμα για την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και τον Φρίντριχ Μερτς, οι οποίοι είχαν στηρίξει έντονα το σχέδιο.
Αντί της κατάσχεσης, αποφασίστηκε η χορήγηση δανείου 90 δισ. ευρώ με εγγύηση από τον προϋπολογισμό της ΕΕ, το οποίο θα καλύπτει τις ανάγκες του Κιέβου έως το 2027.
Το γεωπολιτικό σκεπτικό πίσω από την αρχική πρόταση
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είχε παρουσιάσει το σχέδιο ως διπλό εργαλείο: αφενός για την ενίσχυση της ουκρανικής άμυνας και αφετέρου ως μοχλό πίεσης προς τη Μόσχα, με στόχο να οδηγηθεί σε διαπραγματεύσεις.
Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι είχε απευθύνει προσωπική έκκληση στους Ευρωπαίους ηγέτες, χαρακτηρίζοντας τη χρήση των ρωσικών περιουσιακών στοιχείων «ηθική, δίκαιη και νόμιμη».
Οι αντιρρήσεις του Βελγίου και ο φόβος αντιποίνων
Ο Βέλγος πρωθυπουργός Μπαρτ ντε Βέβερ υπήρξε ο πιο έντονος επικριτής του σχεδίου. Επέμεινε ότι η πρόταση ήταν νομικά αμφισβητήσιμη, οικονομικά επισφαλής και θα εξέθετε τη χώρα του σε πιθανές ρωσικές αντιδράσεις, εκτός εάν υπήρχαν ισχυρές εγγυήσεις διαμοιρασμού κινδύνου από όλα τα κράτη‑μέλη.
Μετά από μια ολόκληρη ημέρα διαπραγματεύσεων, η τελική πρόταση δεν κατάφερε να συγκεντρώσει την απαιτούμενη στήριξη. Ο Ντε Βέβερ παρομοίασε το σχέδιο με «βυθιζόμενο πλοίο».
Η προσπάθεια διάσωσης του αποτελέσματος από Φον ντερ Λάιεν και Μερτς
Παρά την αποτυχία της αρχικής πρότασης, η Φον ντερ Λάιεν και ο Μερτς προσπάθησαν να παρουσιάσουν τη συμφωνία για το δάνειο ως επιτυχία. Η πρόεδρος της Επιτροπής υπογράμμισε ότι η Ουκρανία θα επιστρέψει το δάνειο μόνο εφόσον λάβει αποζημιώσεις από τη Ρωσία.
Ο Μερτς, από την πλευρά του, υποστήριξε ότι η λύση του κοινού δανεισμού ήταν δική του πρόταση, παρότι η Γερμανία είχε αντισταθεί επί χρόνια σε ανάλογες πρωτοβουλίες.
Το παρασκήνιο των διαπραγματεύσεων
Οι ηγέτες της ΕΕ απομονώθηκαν σε αίθουσα χωρίς κινητά τηλέφωνα, με στόχο να βρεθεί συμβιβασμός που θα ικανοποιούσε το Βέλγιο. Ο Ντε Βέβερ ζητούσε απεριόριστο διαμοιρασμό κινδύνου, κάτι που πολλές χώρες αρνήθηκαν.
Η Ιταλία και η Γαλλία εξέφρασαν επίσης επιφυλάξεις, ενώ η απειλή της πρωθυπουργού της Δανίας να προχωρήσει το σχέδιο με ειδική πλειοψηφία δεν υλοποιήθηκε.
Μετά από τέσσερις ώρες συζητήσεων, έγινε σαφές ότι δεν υπήρχε τρόπος να εγκριθεί το δάνειο αποζημιώσεων των 210 δισ. ευρώ.
Η καθοριστική παρέμβαση Μακρόν και η στάση Ορμπαν
Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, κρίσιμη στιγμή ήταν η παρέμβαση του Εμανουέλ Μακρόν προς τον Βίκτορ Ορμπαν, προκειμένου να αποσύρει την αντίθεσή του στην έκδοση κοινού χρέους.
Ο Ορμπαν, σε συντονισμό με τον Τσέχο πρωθυπουργό Αντρέι Μπάμπις και τον Σλοβάκο Ρόμπερτ Φίκο, συμφώνησε τελικά σε δάνειο 90 δισ. ευρώ, υπό τον όρο ότι οι τρεις χώρες δεν θα έχουν καμία οικονομική επιβάρυνση.
Η τελική συμφωνία το επιβεβαίωσε ρητά.
Η νομική διάσταση και η πολιτική ισορροπία
Πριν από τη σύνοδο, η ΕΕ είχε ενεργοποιήσει μια αμφιλεγόμενη νομική διάταξη για να «παγώσει» μόνιμα τα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία, αφαιρώντας από τον Ορμπαν ένα σημαντικό διαπραγματευτικό χαρτί.
