Έκθεση Κομισιόν: Οι παθογένειες του ελληνικού φορολογικού συστήματος…
Φοροαπαλλαγές, κενό ΦΠΑ, παραοικονομία και ψηφιακός μετασχηματισμός στο μικροσκόπιο της Ε.Ε.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή(Κομισιόν), μέσα από την έκθεση «Mind the Gap», καταγράφει τις παθογένειες αλλά και τις προόδους του ελληνικού φορολογικού συστήματος. Σύμφωνα με τα στοιχεία, η Ελλάδα αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα σε επίπεδο εσόδων, φοροαπαλλαγών και παραοικονομίας, ενώ παράλληλα σημειώνει σημαντική πρόοδο στον ψηφιακό μετασχηματισμό της φορολογικής διοίκησης.
Φοροαπαλλαγές και δημοσιονομικές επιπτώσεις
Το 2023 καταγράφηκαν 1.116 διαφορετικές φοροαπαλλαγές, οι οποίες κόστισαν συνολικά 18,82 δισεκατομμύρια ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί στο 31% των συνολικών φορολογικών εσόδων. Οι περισσότερες αφορούν τον φόρο εισοδήματος φυσικών προσώπων, τον φόρο νομικών προσώπων, το τέλος χαρτοσήμου και τον ΦΠΑ. Η Κομισιόν επισημαίνει ότι οι φοροαπαλλαγές στον ΦΠΑ λειτουργούν αντίστροφα προοδευτικά, καθώς τα αγαθά με μειωμένους συντελεστές δεν καταναλώνονται κυρίως από χαμηλά εισοδηματικά νοικοκυριά.
Το κενό ΦΠΑ
Η έκθεση αναφέρεται εκτενώς στη διαφορά μεταξύ θεωρητικών και πραγματικών εισπράξεων ΦΠΑ. Το 2023 το κενό περιορίστηκε στα 3 δισ. ευρώ ή 11% της θεωρητικής ύλης, από 24% το 2019. Παρά τη βελτίωση, το ποσοστό παραμένει πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο (9,5%). Οι απώλειες από απάτη εκτιμώνται σε 310 εκατομμύρια ευρώ μόνο για το 2023. Το «χάσμα πολιτικής ΦΠΑ» φτάνει στο 57% των ιδανικών εσόδων, το δεύτερο υψηλότερο στην Ε.Ε.
Παραοικονομία και φοροδιαφυγή
Η παραοικονομία εκτιμάται στο 21% του ΑΕΠ για το 2022, ποσοστό υψηλότερο κατά σχεδόν τέσσερις μονάδες από τον μέσο όρο της Ε.Ε. Παρά τη μείωση σε σχέση με το 2012 (24%), το πρόβλημα παραμένει έντονο, με τον μεγαλύτερο όγκο να προέρχεται από τους αυτοαπασχολούμενους. Το ΔΝΤ έχει ζητήσει ενίσχυση των μηχανισμών είσπραξης και καταπολέμηση της φοροδιαφυγής.
Ληξιπρόθεσμες οφειλές
Το 2023 οι ληξιπρόθεσμες φορολογικές οφειλές έφτασαν στο 159% των καθαρών εσόδων που εισπράχθηκαν από το Δημόσιο, έναντι μέσου όρου 30,7% στην Ε.Ε. Παρά τις ρυθμίσεις για πληρωμές σε δόσεις και εκπτώσεις σε εφάπαξ εξόφληση, το πρόβλημα παραμένει σε υψηλά επίπεδα.
Δομή φορολογικών εσόδων
Η Ελλάδα στηρίζεται περισσότερο στη φορολογία κατανάλωσης (38,9% των συνολικών εσόδων έναντι 26,9% στην Ε.Ε.). Τα έσοδα από ΦΠΑ ανέρχονται στο 22,5% των συνολικών εσόδων και στο 8,8% του ΑΕΠ, ποσοστά υψηλότερα από τους ευρωπαϊκούς μέσους όρους. Αντίθετα, οι φόροι στην εργασία είναι χαμηλότεροι (39,7% έναντι 51,2%).
Ανισότητα και κοινωνική προστασία
Το φορολογικό και κοινωνικό σύστημα της Ελλάδας μειώνει τη συγκέντρωση του εισοδήματος μόλις κατά 4,5 ποσοστιαίες μονάδες, όταν στην Ε.Ε. ο μέσος όρος είναι 7,7. Ο κίνδυνος φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού φτάνει το 26,9%, δηλαδή 5,9 μονάδες πάνω από τον μέσο όρο της Ένωσης.
Ψηφιακός μετασχηματισμός
Η Κομισιόν χαρακτηρίζει πρωτοποριακή την πρόοδο της Ελλάδας στον ψηφιακό μετασχηματισμό. Συστήματα όπως το myDATA, η εφαρμογή e-Απόδειξη, η χρήση τεχνητής νοημοσύνης για τον εντοπισμό αδήλωτων πισινών και το web scraping για καταλύματα τύπου Airbnb ενισχύουν τη φορολογική συμμόρφωση. Το 2025 αναμένεται να τεθεί σε πιλοτική εφαρμογή το ψηφιακό μητρώο πελατών στον κλάδο αυτοκινήτων. Στην ηλεκτρονική υποβολή δηλώσεων, η Ελλάδα ξεπερνά τον ευρωπαϊκό μέσο όρο: το 99% των νομικών προσώπων, το 98,5% των φυσικών προσώπων και το 100% των δηλώσεων ΦΠΑ υποβάλλονται πλέον ηλεκτρονικά.
