Εντολή για stop στον “πόλεμο” στα μετρητά από την ΕΚΤ!
Αυστηρά μηνύματα στις τράπεζες της ευρωζώνης, που μειώνουν συνεχώς τα ATM, αλλά και σε εμπόρους που αρνούνται συναλλαγές με μετρητά στέλνει η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. Παράλληλα διαβεβαιώνει τους πολίτες ότι η είσοδος στην εποχή των ψηφιακών πληρωμών δεν σημαίνει πως θα εξαφανισθούν τα μετρητά. Αυτό θα διασφαλίσει ο νέος ευρωπαϊκός κανονισμός που αναμένεται να τεθεί σε ισχύ.
Την ανησυχία της ΕΚΤ έχει προκαλέσει η πρακτική που ακολουθούν οι τράπεζες να μειώνουν συνεχώς τα δίκτυα ATM, δυσκολεύοντας την πρόσβαση των συναλλασσόμενων σε μετρητά. Παράλληλα, όλο και περισσότεροι έμποροι, για διάφορους λόγους, αρνούνται την εξόφληση συναλλαγών μετρητοίς και ζητούν ηλεκτρονική πληρωμή.
Όπως τονίζει σε άρθρο του ο Πιέρο Σιπολόνε, μέλος του Εκτελεστικού Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ), η απρόσκοπτη πρόσβαση στα μετρητά είναι καθοριστικής σημασίας για την εύρυθμη λειτουργία τους ως μέσο πληρωμής.
Η προτεινόμενη νομοθεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το νόμιμο χρήμα στοχεύει στη διασφάλιση της διαθεσιμότητας χαρτονομισμάτων και κερμάτων σε ολόκληρη την ευρωζώνη, κάτι που όμως αντιμετωπίζει προκλήσεις.
Η ΕΚΤ αναγνωρίζει ότι η μείωση του αριθμού τραπεζικών καταστημάτων και των αυτόματων μηχανών ανάληψης (ΑΤΜ) λόγω της συγκέντρωσης στον τραπεζικό τομέα, δημιουργούν σημαντικά προβλήματα. Σε ένα σύστημα δύο επιπέδων, οι κεντρικές τράπεζες δεν παρέχουν άμεσα υπηρεσίες μετρητών στο κοινό. Αντίθετα, είναι ευθύνη των εμπορικών τραπεζών να διατηρούν την απαραίτητη υποδομή για την εξυπηρέτηση των πελατών.
Αναλύσεις του Ευρωσυστήματος έχουν αποκαλύψει σημαντικές διαφορές στη διαθεσιμότητα των υπηρεσιών μετρητών μεταξύ των χωρών και των περιφερειών της ευρωζώνης, με τις αγροτικές και αστικές περιοχές να έχουν διαφορετικές ανάγκες. Ταυτόχρονα, οι έρευνες δείχνουν αυξανόμενη δυσαρέσκεια των καταναλωτών και των επιχειρήσεων για τις παρεχόμενες υπηρεσίες.
Αν και οι έμποροι λιανικής προσφέρουν σε ορισμένες χώρες υπηρεσίες cashback ή cash advances (ανάληψη μετρητών με αγορά προϊόντος), αυτές δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τις υπηρεσίες των τραπεζών. Το cashback επιτρέπει ανάληψη μόνο μικρών ποσών και δεν προσφέρει τη δυνατότητα κατάθεσης, ενώ εξαρτάται από τη διαθεσιμότητα μετρητών στο ταμείο του εμπόρου.
Η νέα νομοθεσία και η προσέγγιση της ΕΚΤ
Ο Σιπολόνε τονίζει την ανάγκη για προσεκτική διαμόρφωση δεσμευτικών κανόνων για τις υπηρεσίες μετρητών, αναφέροντας ότι μια ενιαία προσέγγιση («one-size-fits-all») δεν είναι κατάλληλη για όλες τις χώρες. Η ΕΚΤ υποστηρίζει την ύπαρξη επαρκούς επιπέδου πρόσβασης σε υπηρεσίες μετρητών σε όλη την ευρωζώνη και θεωρεί απαραίτητες τις τοπικές υπηρεσίες των τραπεζών και τα εκτεταμένα δίκτυα ΑΤΜ.
Για να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα, ο νέος Κανονισμός για το Νόμιμο Χρήμα αναθέτει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, σε συνεργασία με την ΕΚΤ, τη θέσπιση κοινών δεικτών παρακολούθησης της πρόσβασης σε μετρητά.
Η ΕΚΤ ήδη επεξεργάζεται μια μεθοδολογία για την αξιολόγηση της πυκνότητας των σημείων πρόσβασης, λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαιτερότητες των αστικών (με αποστάσεις 1, 2 και 5 χιλιόμετρα) και των αγροτικών περιοχών (με αποστάσεις 5, 10 και 15 χιλιόμετρα). Ο κανονισμός πιθανόν θα επιτρέπει επίσης στα κράτη μέλη να χρησιμοποιούν συμπληρωματικούς εθνικούς δείκτες.
Ο νέος κανονισμός για τα μετρητά
Η πρόταση κανονισμού που συζητείται στους ευρωπαϊκούς θεσμούς και αναμένεται να τεθεί σε ισχύ το επόμενο διάστημα καθιστά για πρώτη φορά δεσμευτική την αποδοχή μετρητών και ξεκαθαρίζει ότι μόνο σε ελάχιστες περιπτώσεις (π.χ. όταν κάποιος θέλει να πληρώσει μια αγορά 5 ευρώ με χαρτονόμισμα 200 ευρώ) μπορεί να αρνηθεί ένας έμπορος την πληρωμή μετρητοίς.
Ο κανονισμός ορίζει τους λεπτομερείς κανόνες για το νόμιμο χρήμα των μετρητών ευρώ και την πρόσβαση σε αυτά. Οι κανόνες ισχύουν για την εξόφληση χρηματικών οφειλών, εφόσον η πληρωμή γίνεται με μετρητά, είτε εν όλω είτε εν μέρει, και υπάρχει υποχρέωση πληρωμής σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία ή νομική πρακτική.
Ο κανονισμός επίσης εφαρμόζεται στον μονομερή αποκλεισμό των πληρωμών με μετρητά και στην πρόσβαση σε αυτά, ώστε να διασφαλίζεται η αποτελεσματικότητα του νόμιμου χρήματος. Δεν ισχύει για πληρωμές αγαθών ή υπηρεσιών που αγοράζονται εξ αποστάσεως, όπως μέσω του διαδικτύου.
Για πρώτη φορά στο παράγωγο δίκαιο, ο κανονισμός ορίζει και ρυθμίζει το καθεστώς του νόμιμου χρήματος των μετρητών. Μέχρι τώρα, ο ορισμός υπήρχε μόνο στη σύσταση της Επιτροπής του 2010 και στη νομολογία του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
